یکی از شهروندان به دو هوارنشین امسال هانه‌ساو اشاره می‌کند که دارای 500 راس دام‌اند و این جاده در جمع‌آوری علوفه به آنان کمک می‌کند. این شهروند از وجود این جاده اظهار رضایت می‌کند. اما اداره محیط زیست پاوه این جاده را خطری برای محیط زیست منطقه، بخصوص حیات‌وحش معرفی می‌کند. این اداره می‌گوید کبک در زیر گون‌ها و درختچه‌ها لانه‌سازی می‌کنند و ورود دام، که با احداث جاده افزایش یافته و خواهد یافت، تلفات این پرنده را افزایش می‌دهد. رئیس شورا تایید می‌کند که این جاده برای وصل کردن شهری به شهر دیگر نیست و بنابراین می‌گوید نیازی به امکان‌سنجی نداشت! اما آیا حفظ شاهو ارزش امکان‌سنجی نداشت؟! آیا وجود دو هوارنشین اجرا نشدن طرح امکان‌سنجی و احداث جاده هانه‌ساو را توجیه می‌کند؟ بیدمیری منطقه‌ایست که از دیرباز دامداران پاوه، تابستان خود را در آنجا به سر برده است. مرحوم محمد انصاری در گفتگوی خود پیش از وفاتشان گفتند بیدمیری از جانب بزرگان شهر پاوه در زمان‌های گذشته وقف شد تا همیشه به شکل خود باقی بماند و همه دامداران بتوانند از آن استفاده کنند. ما در اینجا تنها به زیبایی این فلسفه تاکید می‌ورزیم و قصد بررسی صحت و سقم این امر را نداریم؛ و آن پاسداشت یک منطقه بخاطر همه بود. چرا این مهم مورد توجه واقع نشد؟!

نگاه دوم: براساس اصول گردشگری، دولت کنیا یکی از قویترین منابع درآمد خود را حیات‌وحش معرفی می‌کند و ایالات‌متحده آمریکا در سال 2002 بیشترین آمار جذب گردشگر را در بخش اکوتوریسم (گردشگری طبیعی) معرفی کرد. دادستان شهر پاوه اعلام کرد که احداث جاده هانه‌ساو 13 هزار مترمربع از اراضی منابع طبیعی را تخریب و 200 اصل بوته گون را از بین برده است. گردشگر اورامان خواهان محیطی بکر است. این امر در امکان‌سنجی طرح گردشگری اورامان به وضوح ذکر شده است. سازمان منابع طبیعی که مسئولیت تخریب منابع طبیعی برعهده‌ اوست در خصوص جاده هانه‌ساو می‌گوید: با توجه به ماده یک قانون ملی شدن جنگلها و مراتع که از تاریخ تصویب (27/10/1341)، عرصه و اعیانی کلیه جنگلها، مراتع و بیشه‌های طبیعی و اراضی جنگلی کشور جزء اموال عمومی محسوب و متعلق به دولت می‌باشد که با توجه به مشاهدات مراتع منطقه، هانه‌ساو جزء مراتع درجه دو، دارای چشم‌اندازی بسیار زیبا و گونه‌های خوشخوراک جهت تعلیف دام بوده که براساس اعمال مقررات ماده 56 قانون ملی شدن جنگلها و مراتع و آگهی تشخیص موجود مراتع مورد اشاره، جزء اراضی منابع ملی بوده و با توجه به اصل 45 قانون اساسی و ماده 55 قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگلها و مراتع کشور، چنانچه افرادی، اعم از حقیقی و یا حقوقی، بدون کسب نظر اداره منابع طبیعی، اقدام به تخریب و یا تصرف اراضی منابع ملی بنماید، عمل نامبرده تخلف محسوب می‌گردد و مستوجب پیگرد قانونی می‌باشد. لذا جاده احداثی، بدون کسب نظر این اداره احداث و تخریب منابع ملی بوده و اداره منابع طبیعی شهرستان وفق وظایف تعریف شده، موظف به پیگیری امر و تشکیل پرونده تخلف برای متخلف بوده و در این راستا به وظایف خود عمل کرده است. محمد ابراهیمی یکی از اعضای شورای اسلامی در مورد علت مخالفتهای اداره منابع طبیعی می‌گوید: این اداره مدعی است شورا با این اقدام به طبیعت خسارت وارد کرده در صورتی که اولاً کار عام‌المنفعه‌ای صورت گرفته و سبب خوشحالی و رضایت عمومی بوده و ثانیاً نظیر چنین جاده‌هایی در سایر نقاط منطقه احداث گردیده و منابع طبیعی عکس‌العملی نشان نداده و حساسیت نشان دادن درخصوص این موارد جای سوال دارد. ثالثاً این همه جنگل و علفزار و درختان تنومند چندین ساله براثر آتش‌سوزی‌های سنوات گذشته از بین رفته و این همه خسارت وارد گردیده، چه کسی جوابگوست؟

حاتمی دادستان دادگستری شهرستان پاوه درخصوص شکایت سازمان منابع طبیعی از محی‌الدین‌زاده رئیس شورای اسلامی شهر پاوه می‌گوید: تخریب منابع طبیعی فعل غیرقانونی است که ایشان مرتکب شده‌اند. نظر مجموعه دادسرا این است که انگیزه خیرخواهانه دلیل موجهی برای ارتکاب جرم نیست. این صحیح که نیت کمک به مردم است اما تخریب و تصرف منابع طبیعی، قطع درختانی که در مراتع و منابع ملی هست، خلاف قانون است. قانونگذار بخاطر منافع مردم این قوانین را وضع کرده است. بنابراین توجیهات آقای محی‌الدین‌زاده را قانونی و موجه ندانستیم. انگیزه شرافتمندانه است. ولی عمل غیرقانونی است. بنابراین پرونده ایشان تشکیل و تعلق زمین‌ها به دولت احراز شده است. ایشان تفهیم اتهام شده، قرار تامین متناسب صادر گردیده است. کیفرخواست هم برای مجازات ایشان صادر شده است. اصل پنجاهم قانون اساسی می‌گوید: در جمهوری اسلامی حفاظت محیط زیست، که نسل امروز و نسل‌های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی می‌گردد. از این رو فعالیتهای اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیرقابل جبران آن ملازمه پیدا کنند، ممنوع است.

از دیدگاه اداره محیط زیست پاوه عواملی مانند تخریب زیستگاه، ورود گونه‌های غیربومی، شکار و صید عواملی هستند که باعث انقراض یک گونه بومی در منطقه می‌شود. در بین این عوامل، تخریب زیستگاه مهمترین عامل است. یعنی تغییر زیستگاه هانه‌ساو، گونه‌های جانوری، از جمله پرندگان (به عنوان مثال کبک در منطقه) را در معرض نابودی قرار می‌دهد. محیط زیست می‌گوید مسیر برای تردد شکارچیان سهل و آسان شده است؛ یعنی اگر قبلاً چند نفر قصد شکار را در داخل منطقه داشتند، با احداث این جاده، به علت تردد آسان، تعداد شکارچیان بیشتر از این خواهد بود. این درحالیست که شورا می‌گوید این جاده به این اداره کمک می‌کند تا دسترسی آسان‌تر به شکارچیان داشته باشد. اداره محیط زیست تاکید می‌کند که مخالف توسعه نیست. هدفش این است که توسعه در خدمت محیط زیست باشد نه ضد محیط زیست.

اما شورای شهر یکی از انگیزه‌های خود را مهار آتش‌سوزی عنوان می‌کند. واقعیت این است که تاکنون این قسمت از کوه نه تنها آتش نگرفته بلکه سابقه آتش‌سوزی هم ندارد، شاهو از دیرباز به بی‌درختی معروف بوده است، این همان اصطلاحی است که ما سالهاست در این شعر خوانده‌ایم:

بی‌ درختیه‌که‌ی من که‌مه‌را که‌رده‌ن       ده‌ره‌خت جه‌ لای من تا‌قه‌ت نه‌به‌رده‌ن

تمام آنان که به شاهو سفر کرده‌اند همواره هیزم به همراه برده‌اند و این جای هیچ بحثی ندارد. اگر این ضرورت اندیشیده می‌شد باید برای سردره، دره‌ماکان و ... انجام می‌گرفت که منابع غنی جنگل منطقه‌اند.

نگاه سوم: بیدمیری، شاهو، هانه‌ساو از مکان‌های تفریحی منطقه‌اند. شعر زیر یادآور این خاطرات است:

لاکه‌ره لاوه چونه‌ن هانه‌ساو          چ‌ته‌ور دل گیره‌ن ناحیه‌ی لاره‌کاو

این مناطق خاطرات بسیاری را برای مردم پاوه رقم زده‌اند و چه بسیار شب‌هایی که مردم کوله‌باری برمی‌دارند و برای دو روز در این مکان‌ها اتراق می‌کنند. و یا تمام جمعه‌های بهار، مکانی‌است که خانواده‌های پاوه‌یی را دور هم جمع می‌کنند. حفظ این گنجینه‌ها به همان صورت که بود یک مسئولیت اجتماعی است.

نگاه چهارم: آیا احداث جاده هانه‌ساو در حیطه وظایف شوراست؟ طبق مجموعه قوانین و مقررات شوراهای اسلامی کشور، فصل چهارم، قانون تعااریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها مصوب 14/10/1384 ماده یک: محدوده شهر عبارت است از حد کالبدی موجود شهر و توسعه آتی در دوره طرح جامع و تا تهیه طرح مذکور در طرح‌ هادی شهر که ضوابط و مقررات شهرسازی در آن لازم‌الاجرا می‌باشد. سه محدوده قانونی، خدماتی و استحفاظی در شهر وجود دارد که بیدمیری در هیچ یک از این محدودها واقع نمی‌شود. چرا شورای پاوه وارد حریمی خارج از این محدوده‌ها شده است؟ بسیاری از شهروندان می‌گویند به اندازه کافی در داخل شهر جاده و خیابان وجود دارد که نیاز به ساخت، بازسازی و تعمیر دارند، چرا شورا باید محدوده کاری خود را رها کند و به هانه‌ساو برود؟ در این مورد حتی شاهد شایعاتی چون راه‌اندازی کارخانه ماسه هستیم. ابراهیمی، یکی از اعضای شورا می‌گوید: اگر ما قادر به چنین کاری بودیم موجبات اشتغال جوانان منطقه را فراهم می‌کردیم، جای بسی خوشحالی است، ولی کسانی که دنبال این حرف و حدیثها هستند باید بدانند که این کار احتیاج به بررسی و کار کارشناسی دارد که این مهم از حیطه وظایف شورا خارج می‌باشد. بسیار جالب است که بدانیم کارخانه ماسه در نهایت قابلیت اشتغال برای 4-5 نفر را دارد! مرحله دوم احداث جاده هانه‌ساو در سال جاری از سر گرفته شد و البته همچنان با هزینه شخصی! سوال اینجاست که چرا برای احداث جاده‌ای که تمام بندهای قانون آن را خلاف می‌دانند، تا این حد اصرار می‌شود؟

سرانجام اینکه هانه‌ساو تخریب شده است. همین جاده در بهار 1387 یک قهوه‌خانه را به عنوان اولین دستاورد نامطلوب به ارمغان آورد و این می‌تواند هشدار آسیب‌های جدی‌تر باشد؛ لطفاً شاهو را قربانی نکنید!